پیشگیری از شکست سمان، تنها به انتخاب یک سمان مناسب محدود نمیشود.
موفقیت درمان به مجموعهای از تصمیمهای صحیح، از طراحی تراش و آمادهسازی سطوح گرفته تا اجرای دقیق مراحل سمانکردن و بررسی اکلوژن، بستگی دارد.
رعایت مراحل زیر میتواند احتمال جدا شدن روکش را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
🔵علت جدا شدن سمان زیر روکش چیست؟
به طور کلی، مهمترین دلایل جدا شدن سمان از زیر روکش عبارتاند از:
طراحی نامناسب تراش دندان و کاهش گیر مکانیکی روکش
انتخاب سمان نامتناسب با نوع روکش یا شرایط بالینی
آلودگی سطح دندان یا داخل روکش به بزاق، خون یا رطوبت
آمادهسازی ناقص سطح داخلی روکش، بهویژه در ترمیمهای زیرکونیایی و سرامیکی
رعایت نکردن دستورالعمل سازنده در اختلاط یا زمان کار با سمان
نیروهای اکلوزالی شدید، دندانقروچه یا اکلوژن نامناسب
پوسیدگی ثانویه یا تغییرات ساختار دندان در طول زمان
در ادامه، هر یک از این عوامل را با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم.
۱. طراحی نامناسب تراش دندان
در بسیاری از موارد، مشکل از سمان نیست؛ بلکه روکش از ابتدا گیر مکانیکی کافی ندارد. اگر طراحی تراش اصولی نباشد، حتی سمانهای با استحکام بالا نیز نمیتوانند از جدا شدن روکش جلوگیری کنند.
ارتفاع کم دیوارههای تراش
کوتاه بودن دیوارهها، سطح تماس بین دندان و روکش را کاهش میدهد و در نتیجه مقاومت روکش در برابر نیروهای کششی و جانبی کمتر میشود. این مشکل بیشتر در دندانهای با تاج کلینیکی کوتاه یا دندانهای بهشدت تخریبشده دیده میشود.
راهکار: در صورت امکان، با روشهایی مانند افزایش طول تاج (Crown Lengthening)، ایجاد شیارهای کمکی (Grooves) یا انتخاب سمانی با قدرت چسبندگی بالاتر، میتوان گیر روکش را افزایش داد.
تیپر (Convergence) بیش از حد
افزایش بیش از حد زاویه دیوارههای تراش، اصطکاک بین دندان و روکش را کاهش میدهد و باعث میشود بخش زیادی از نیروها به لایه سمان منتقل شود؛ موضوعی که احتمال شکست سمان را افزایش میدهد.
راهکار: زاویه همگرایی باید تا حد امکان در محدوده استاندارد حفظ شود تا گیر مکانیکی مناسب ایجاد شود و وابستگی به سمان کاهش یابد.
نبود فرم مقاومتی (Resistance Form)
اگر تراش در برابر نیروهای جانبی مقاومت کافی نداشته باشد، روکش بهتدریج لق میشود و سمان تحت تنش مداوم قرار میگیرد.
راهکار: استفاده از شیارها یا باکسهای کمکی در موارد لازم و اصلاح طراحی تراش، مقاومت روکش را در برابر نیروهای جانبی افزایش میدهد.
۲. انتخاب نامناسب سمان
هر سمان برای شرایط بالینی مشخصی طراحی شده و انتخاب آن باید با توجه به جنس روکش، میزان گیر مکانیکی تراش و شرایط دهان بیمار انجام شود.
نوع سمان
مناسب برای
مهمترین مزیت
محدودیت
گلاس آینومر (GI)
روکشهایی با گیر مکانیکی مناسب
آزادسازی فلوراید، کاربری آسان و ضخامت فیلم مناسب
در تراشهای با گیر کم، قدرت نگهداری محدودی دارد.
رزین اصلاحشده با گلاس آینومر (RMGI)
بیشتر روکشهای فلزی و PFM
استحکام بیشتر نسبت به GI و تحمل بهتر رطوبت
برای برخی ترمیمهای تمامسرامیکی ممکن است انتخاب ایدهآلی نباشد.
سمان رزینی
روکشهای زیرکونیا، لیتیوم دیسیلیکات و تراشهای با گیر کمتر
قدرت باند بالا
به کنترل دقیق رطوبت و آمادهسازی صحیح سطح نیاز دارد.
هنگام انتخاب سمان به چه نکاتی باید توجه کرد؟
پیش از انتخاب سمان، این موارد را بررسی کنید:
جنس روکش: نیازهای یک روکش زیرکونیا با یک روکش فلزی یا PFM یکسان نیست.
گیر مکانیکی تراش: هرچه گیر مکانیکی کمتر باشد، انتخاب سمان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
شرایط کنترل رطوبت: برخی سمانها نسبت به آلودگی با بزاق یا خون حساستر هستند.
دستورالعمل سازنده: رعایت مراحل آمادهسازی و روش استفاده، به اندازه انتخاب نوع سمان اهمیت دارد.
در مواردی که روکش گیر مکانیکی مناسبی دارد و اندیکاسیون استفاده از سمان گلاسآینومر وجود دارد، استفاده از محصولی مانند سمان لوتینگ GC میتواند به دلیل باند شیمیایی به ساختار دندان، آزادسازی طولانیمدت فلوراید، ضخامت فیلم حدود ۱۵ میکرون و عدم نیاز به اچ و باندینگ، گزینه مناسبی باشد.
اگر قصد بررسی مشخصات این سمان را دارید، میتوانید صفحه معرفی آن را مشاهده کنید.
نادیده گرفتن میزان گیر مکانیکی تراش هنگام انتخاب سمان
استفاده از سمان رزینی بدون کنترل مناسب رطوبت
توجه نکردن به دستورالعمل سازنده در آمادهسازی سطوح
۳. خطاهای حین سمانکردن
حتی اگر تراش دندان و نوع سمان بهدرستی انتخاب شده باشند، اجرای نادرست مراحل سمانکردن میتواند باعث کاهش استحکام اتصال و جدا شدن زودهنگام روکش شود.
خطا
پیامد
راهکار
آلودگی سطح با بزاق یا خون
کاهش چسبندگی سمان، بهویژه در سمانهای رزینی
کنترل کامل رطوبت و ایزولاسیون مناسب قبل از سمانکردن
آمادهسازی ناقص سطح داخلی روکش
کاهش قدرت اتصال بین روکش و سمان
آمادهسازی سطح طبق دستورالعمل سازنده (مانند سندبلاست یا پرایمر در صورت نیاز)
رعایت نکردن زمان کار (Working Time)
افزایش ضخامت لایه سمان و نشستن ناقص روکش
قرار دادن روکش در زمان توصیهشده و اعمال فشار یکنواخت
اختلاط نادرست سمان
کاهش خواص مکانیکی و استحکام اتصال
رعایت نسبت اختلاط و زمان توصیهشده توسط سازنده
ضخامت بیش از حد لایه سمان
کاهش مقاومت در برابر نیروهای اکلوزالی
نشاندن کامل روکش و خارج کردن سمان اضافی در زمان مناسب
۴. عوامل مرتبط با بیمار
گاهی تمام مراحل درمان بهدرستی انجام شده است، اما شرایط دهان یا عادات بیمار باعث میشود سمان زودتر از حد انتظار دچار شکست شود. در این شرایط، سمان مجدد بدون برطرف کردن عامل اصلی، معمولاً راهحل دائمی نخواهد بود.
مهمترین عوامل عبارتاند از:
دندانقروچه (براکسیسم): فشار مداوم و شدید ناشی از براکسیسم، تنش زیادی به روکش و لایه سمان وارد میکند. در این بیماران، بررسی اکلوژن و در صورت نیاز استفاده از نایتگارد، میتواند احتمال شکست مجدد را کاهش دهد.
اکلوژن نامناسب: تماسهای زودرس یا توزیع نادرست نیروهای جویدن، فشار را روی بخش مشخصی از روکش متمرکز میکند و به مرور باعث کاهش گیر آن میشود. بررسی اکلوژن پس از سمانکردن، از بروز این مشکل جلوگیری میکند.
پوسیدگی ثانویه: اگر در لبههای روکش پوسیدگی ایجاد شود، ساختار نگهدارنده دندان تضعیف شده و روکش بهتدریج گیر خود را از دست میدهد. معاینات دورهای و رعایت بهداشت دهان، بهترین راه پیشگیری از این مشکل است.
عادات دهانی نامناسب: جویدن یخ، شکستن آجیل با دندان یا جویدن اجسام سخت، نیروهای غیرطبیعی به روکش وارد میکند و احتمال جدا شدن آن را افزایش میدهد. آموزش بیمار درباره این عادات، بخشی از موفقیت درمان محسوب میشود.
🔵چگونه از شکست و جدا شدن سمان زیر روکش پیشگیری کنیم؟
قبل از سمانکردن روکش، این مراحل را بهترتیب بررسی کنید:
۱. ابتدا از مناسب بودن تراش دندان مطمئن شوید.
اگر ارتفاع دیوارهها، میزان همگرایی (Convergence) یا فرم مقاومتی تراش کافی نباشد، حتی استفاده از سمانهای با قدرت باند بالا نیز نمیتواند ماندگاری روکش را تضمین کند.
در صورت امکان، با اصلاح تراش، ایجاد شیارهای کمکی (Grooves)، باکسهای کمکی یا افزایش طول تاج (Crown Lengthening)، گیر مکانیکی را بهبود دهید؛ زیرا تغییر نوع سمان بهتنهایی معمولاً نمیتواند این نقص را جبران کند.
۲. از نشستن کامل روکش اطمینان حاصل کنید.
قبل از مخلوط کردن سمان، روکش را بهصورت آزمایشی (Try-in) روی دندان قرار دهید. وجود گیر داخلی، تماس پروگزیمال بیش از حد یا نشستن ناقص روکش میتواند ضخامت لایه سمان را افزایش داده و احتمال شکست آن را بیشتر کند.
۳. سمان را متناسب با شرایط درمان انتخاب کنید.
جنس روکش، میزان گیر مکانیکی تراش و امکان کنترل رطوبت باید پیش از انتخاب سمان بررسی شوند. استفاده از یک نوع سمان برای تمام درمانهای پروتزی، احتمال شکست درمان را افزایش میدهد.
۴. شرایط لازم برای ایجاد اتصال مناسب را فراهم کنید.
سطح دندان و داخل روکش باید کاملاً تمیز و عاری از بزاق، خون یا سایر آلودگیها باشند. همچنین، در ترمیمهایی که به آمادهسازی سطح نیاز دارند، تمام مراحل مطابق دستورالعمل سازنده انجام شود.
۵. مراحل سمانکردن را با دقت اجرا کنید.
سمان را طبق نسبت اختلاط و زمان توصیهشده آماده کنید، روکش را در محدوده Working Time روی دندان بنشانید، تا گیر اولیه فشار یکنواخت اعمال کنید و سمان اضافی را در زمان مناسب خارج کنید.
۶. پس از پایان سمانکردن، اکلوژن را بررسی کنید.
تماسهای زودرس یا نیروهای اکلوزالی نامتعادل میتوانند فشار زیادی به روکش و لایه سمان وارد کنند. اصلاح اکلوژن، بهویژه در بیماران مبتلا به براکسیسم، نقش مهمی در افزایش دوام درمان دارد.
رعایت این مراحل، احتمال شکست سمان و جدا شدن روکش را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد و از نیاز به سمان مجدد یا تکرار درمان در بسیاری از موارد جلوگیری میکند.
🔵علت جدا شدن سمان
قبل از هر اقدامی، باید مشخص شود که روکش به چه دلیلی جدا شده است. بررسی محل باقیماندن سمان، یکی از سادهترین روشها برای تشخیص منشأ مشکل و انتخاب اقدام مناسب است.
وضعیت مشاهدهشده
علت احتمالی
اقدام پیشنهادی
بیشتر سمان روی دندان باقی مانده است.
چسبندگی سمان به سطح داخلی روکش کافی نبوده یا آمادهسازی روکش بهدرستی انجام نشده است.
سطح داخلی روکش را بررسی کرده و در صورت نیاز، مراحل آمادهسازی را مطابق دستورالعمل سازنده تکرار کنید.
بیشتر سمان داخل روکش باقی مانده است.
آمادهسازی دندان مناسب نبوده یا سطح دندان هنگام سمانکردن آلوده شده است.
وضعیت تراش، کنترل رطوبت و تمیز بودن سطح دندان را قبل از سمان مجدد ارزیابی کنید.
سمان بهصورت خردشده یا ترکخورده خارج شده است.
نیروهای اکلوزالی زیاد، ضخامت نامناسب سمان یا فشارهای ناشی از براکسیسم میتواند عامل باشد.
اکلوژن و عادات بیمار را بررسی کرده و در صورت نیاز، طرح درمان را اصلاح کنید.
روکش بدون باقی ماندن سمان جدا شده است.
احتمال انتخاب نادرست سمان، آلودگی شدید سطوح یا گیر مکانیکی ناکافی وجود دارد.
قبل از سمان مجدد، علت اصلی را مشخص کنید و صرفاً به تعویض سمان اکتفا نکنید.
🔵اگر روکش جدا شد، از انجام این کارها خودداری کنید
جدا شدن روکش همیشه به معنای نیاز به ساخت روکش جدید نیست؛ اما برخی اقدامات نادرست میتوانند شانس موفقیت سمان مجدد را کاهش دهند.
از چسبهای خانگی یا چسب قطرهای استفاده نکنید. این چسبها برای محیط دهان طراحی نشدهاند و میتوانند به روکش یا دندان آسیب برسانند.
بدون بررسی علت، روکش را دوباره سمان نکنید. اگر علت جدا شدن روکش برطرف نشود، احتمال تکرار این مشکل زیاد است.
سطح داخلی روکش را با ابزار تیز یا مواد ساینده تمیز نکنید. این کار ممکن است به سطح داخلی روکش آسیب بزند و کیفیت اتصال سمان را کاهش دهد.
پوسیدگی یا شکستگی دندان را نادیده نگیرید. در صورت وجود پوسیدگی ثانویه یا آسیب به ساختار دندان، ابتدا باید این مشکلات درمان شوند و سپس درباره سمان مجدد تصمیمگیری شود.
از وارد کردن فشار به روکش جداشده خودداری کنید. قرار دادن مکرر روکش روی دندان یا جویدن با آن، ممکن است باعث تغییر شکل، آسیب به لبههای روکش یا گیر کردن مواد غذایی در ناحیه تراش شود.
🔵اگر این مقاله برایتان مفید بود، این مطالب را هم بخوانید
برخی از محصولات موجود در سبد خرید شما تنها در استان آذربایجان شرقی قابل خرید و ثبت سفارش می باشند. لذا خواهشمندیم از طریق دکمه های زیر سبد خرید خود را اصلاح نمایید و یا آدرس خود را تغییر دهید...
