ونیر را می‌نشانید و دو ماه بعد بیمار از خط تیره‌ی لبه‌ی لمینت شکایت می‌کند.
یا انله‌ی مولری که در تست بی‌نقص بود، بعد از شش ماه ریزنشت و حساسیت دارد. در اغلب این موارد ایراد از لابراتوار نیست، از ده دقیقه‌ی آخر است: جایی که پروتکل سمان کردن اجرا می‌شود.
این مقاله از فروشگاه سامی دنتال، برای دندانپزشکانی است که می‌خواهند توالی دقیق سمان کردن ونیر و انله با سمان رزینی را مرور کنند. دستیاران و دانشجویان هم که قبل از اولین کیس دنبال یک چک‌لیست قابل‌اعتماد هستند، می‌توانند از آن استفاده کنند.
اول تصمیم بگیرید: ونیر است یا انله؟
هر دو با باندینگ رزینی چسبانده می‌شوند، ولی شرایط بالینی‌شان فرق دارد و پروتکل هم باید با آن تنظیم شود.
| معیار | ونیر (لمینت) | انله |
|---|---|---|
| ضخامت سرامیک | 0.3 تا 0.8 میلی‌متر | معمولاً 1.5 تا 2.5 میلی‌متر یا بیشتر |
| سطح باند | عمدتاً مینا | ترکیب مینا و عاج |
| عبور نور | خوب | کمتر، به‌خصوص زیر کاسپ‌های ضخیم |
| حساسیت به رنگ سمان | بسیار بالا | متوسط |
| ریسک اصلی | شیفت رنگ، شکستن حین نشاندن | پلیمریزاسیون ناقص، ریزنشت در مارژین ژنژیوال |
| نوع سمان معمول | لایت‌کیور یا دوال‌کیور رنگ‌پایدار | دوال‌کیور |
- ونیر روی مینا باند می‌شود و باند مینایی قوی‌ترین و بادوام‌ترین باند ممکن است.
- در انله بخشی از سطح عاجی است و عاج حساس‌تر است.
همین تفاوت روی زمان اسید، نوع باندینگ و انتخاب سمان اثر می‌گذارد.
قبل از باز کردن سرنگ: سمان رزینی را درست انتخاب کنید
سمان رزینی سه خانواده‌ی اصلی دارد:
- لایت‌کیور: فقط با نور سخت می‌شود. کار با آن فرصت زیادی می‌دهد و رنگ‌پایدارتر است. جای آن زیر ونیرهای نازک و شفاف است. بیسکو هم Choice 2 را سمان لایت‌کیور مخصوص ونیر معرفی می‌کند.
- دوال‌کیور: هم با نور و هم به‌صورت شیمیایی سخت می‌شود. برای انله، اینله و رستوریشن‌های ضخیم که نور به همه‌جا نمی‌رسد، انتخاب منطقی‌تر است. بعضی دوال‌کیورها با گذر زمان کمی شیفت رنگ می‌دهند و ممکن است برای ونیرهای روشن مناسب نباشند.
- سلف‌ادهزیو: مرحله‌ی باندینگ را حذف می‌کند و سرعت کار را بالا می‌برد، ولی در باند به مینای سالم و روی ونیر معمولاً به اندازه‌ی سیستم‌های اچ‌وباند قابل‌اتکا نیست.
اگر می‌خواهید تفاوت این دو نوع را با جزئیات بیشتر بدانید، مقاله‌ی سمان دوال کیور در مقابل سلف کیور؛ چگونه انتخاب کنیم؟ را بخوانید.
برای ونیر نازک: سمان ونیر لایت‌کیور با رنگ‌پایداری بالا و try-in هم‌رنگ.
برای انله یا رستوریشن ضخیم: سمان رزینی دوال‌کیور.
پروتکل گام‌به‌گام سمان کردن
گام ۱: رستوریشن را در لابراتوار و روی مدل چک کنید
قبل از جلسه، سه چیز را بررسی کنید: فیت مارژین‌ها، تماس‌های پروگزیمال و پوشاندن کامل سطح‌های خواسته‌شده.
اصلاح بعد از چسباندن تقریباً غیرممکن است. اصلاحات اکلوزال هم قبل از چسباندن راحت‌تر انجام می‌شود، چون بعد از آن هر ساییدگی سرامیک باعث شکستن سطح باندشده می‌شود.
گام ۲: try-in با ژل یا خمیر امتحان
رستوریشن را با try-in paste هم‌رنگ سمان امتحان کنید، نه با خود سمان.
این خمیرها رنگ نهایی سمان را شبیه‌سازی می‌کنند و بدون پلیمریزه شدن قابل شست‌وشو هستند. اگر سمان ونیر را با رنگ‌های مختلف انتخاب می‌کنید، این مرحله جلوی بزرگ‌ترین سورپرایز بیمار را می‌گیرد: «رنگش فرق کرد.»
حین try-in روی نکات زیر تمرکز کنید:
- تماس‌های پروگزیمال را با نخ دندان چک کنید.
- فیت مارژین را با سوند بسنجید.
- در ونیر، رنگ را با همان ضخامت خمیر و زیر نور روز ارزیابی کنید.
- در انله، اکلوژن را با کاغذ آرتیکولاسیون بسیار نازک چک کنید (بدون فشار زیاد، چون سرامیک هنوز باند نشده).
گام ۳: تمیز کردن بعد از try-in
بزاق، خمیر try-in و خون باند را ضعیف می‌کنند.
دندان را با پامیس بدون فلوراید و آب بشویید. رستوریشن را با آب، سپس با اتانول یا ایزوپروپانول تمیز کنید و کاملاً خشک کنید.
اگر رستوریشن با بزاق آلوده شده، شستن با آب کافی نیست و باید با اسید فسفریک ۳۷٪ حدود ۳۰ ثانیه تمیز شود، چون HF دیگر لازم نیست و فقط آلودگی پروتئینی را برمی‌دارد (طبق توصیه‌ی بیشتر سازندگان).
گام ۴: ایزولاسیون
رابردم بهترین گزینه است.
اگر نمی‌توانید از رابردم استفاده کنید (مثلاً در ونیر جلو با مارژین ژنژیوال زیر لثه)، حداقل از رتراکشن‌کورد، رتراکتور لب و پنبه‌ی ریتینر استفاده کنید و هر سه آلودگی را کنترل کنید: بزاق، مایع شیار لثه و خون.
باند رزینی با رطوبت سازگار نیست. این گام را نمی‌توان با «دقت بیشتر» جبران کرد.
گام ۵: آماده‌سازی سطح داخلی سرامیک، بر اساس جنس آن
این جا همان نقطه‌ای است که بیشتر مقالات فارسی یک فرمول واحد می‌دهند. فرمول واحد وجود ندارد.
| جنس رستوریشن | روش آماده‌سازی |
|---|---|
| لیتیوم دی‌سیلیکات (e.max) | اچ با اسید هیدروفلوریک 5٪ حدود 20 ثانیه، شست‌وشو، خشک کردن، سیلان |
| فلدسپاتیک / پرسلن | HF 5 تا 10٪ حدود 60 تا 120 ثانیه (طبق IFU)، شست‌وشو، سیلان |
| زیرکونیا | بدون HF. سندبلاست با آلومینا 50 میکرون با فشار پایین، سپس پرایمر حاوی 10-MDP |
| کامپوزیت لابراتواری / هیبرید | سندبلاست یا سایش ملایم، سپس سیلان |
زمان‌ها را به‌عنوان راهنما در نظر بگیرید. دستور کارخانه‌ی همان سرامیک مرجع است، چون غلظت و زمان بیش‌ازحد سرامیک را ضعیف می‌کند.
یک مطالعه روی سرامیک‌های ZLS نشان داده بود تفاوت معنی‌داری بین غلظت‌ها و زمان‌های مختلف اچ در باند ریزکششی نیست و توصیه می‌کند غلظت و زمان کمتر برای حفظ استحکام سرامیک انتخاب شود.
بعد از اچ HF: رستوریشن را کامل با آب بشویید (حداقل 60 ثانیه)، بعد در حمام اولتراسونیک و اتانول 5 دقیقه بگذارید تا باقی‌مانده‌ی نمک‌ها خارج شود.
سیلان را به سطح داخلی بزنید، 60 ثانیه صبر کنید و با هوای ملایم خشک کنید. سیلان با ایجاد پل شیمیایی بین سرامیک معدنی و رزین آلی عمل می‌کند و بدون آن، اچ به‌تنهایی باند شیمیایی کامل نمی‌دهد.
گام ۶: آماده‌سازی دندان
- مینا: اسید فسفریک 37٪ به مدت 15 تا 30 ثانیه.
- عاج (در انله): در تکنیک توتال‌اچ، حداکثر 15 ثانیه. اگر عاج را قبلاً با IDS (Immediate Dentin Sealing) پوشانده‌اید، فقط سطح را تمیز و دوباره فعال کنید.
- بشویید و عاج را بیش‌ازحد خشک نکنید. سطح باید کمی مرطوب بماند.
- باندینگ را مطابق سازنده بزنید، با هوا نازک و یکنواخت کنید.
نکته‌ی مهم برای ونیر:
باندینگ را روی دندان کیور نکنید مگر سازنده تصریح کرده باشد. لایه‌ی ضخیم و کیورشده ممکن است مانع نشستن کامل ونیر شود. در انله با IDS، باندینگ را پیش از قالب‌گیری کیور کرده‌اید و فقط تمیزکاری لازم است.
گام ۷: اعمال سمان و نشاندن
سمان رزینی را در سطح داخلی رستوریشن بزنید (ونیر را با لایه‌ی نازک و یکنواخت). رستوریشن را با فشار انگشت و ملایم از مرکز به لبه‌ها بنشانید و صبر کنید تا اضافات از مارژین‌ها بیرون بزند.
فشار را با انگشت ثابت نگه دارید. برای ونیر نازک، فشار شدید ریسک شکست دارد. سمان گرم‌شده (پیش‌گرم تا حدود 40 تا 50 درجه) ویسکوزیته‌ی پایین‌تر و نشستن بهتر دارد، اما فقط اگر سازنده اجازه داده باشد.
گام ۸: Tack Cure و حذف اضافات
همین‌جا بسیاری اشتباه می‌کنند. نور را 1 تا 2 ثانیه روی مارژین بتابانید (tack cure) تا سمان ژل شود. بعد اضافات را با پروب یا برس کوچک بردارید.
اگر قبل از tack cure اضافات را بردارید، ممکن است سمان از مارژین هم کشیده شود. اگر بعد از کیور کامل بردارید، حذفش سخت و ریسک آسیب لثه بالاست. در انله، حذف اضافات پروگزیمال را با نخ دندان انجام دهید.
گام ۹: ژل گلیسیرین و کیور نهایی
روی مارژین‌ها ژل گلیسیرین (یا ژل ضدهوا) بزنید تا لایه‌ی مهارشده با اکسیژن شکل نگیرد. هر سطح را 40 ثانیه کیور کنید (طبق IFU)، یعنی باکال، لینگوال و اکلوزال جداگانه.
در انله، نور را از اکلوزال، و بعد از باکال و لینگوال نزدیک مارژین‌ها بتابانید. اگر سمان دوال‌کیور است، به همین کیور نوری بسنده نکنید و زمان پلیمریزاسیون شیمیایی را هم رعایت کنید.
گام ۱۰: فینیشینگ و اکلوژن
بعد از برداشتن ایزولاسیون، اکلوژن را در حرکات جانبی و پروتروزیو چک کنید. مارژین‌ها را با استریپ، دیسک پولیش یا پوینت‌های پولیش لاستیکی صاف کنید.
دور از فرزهای الماسی خشن در مارژین سرامیکی بمانید، چون ترک‌های ریز ایجاد می‌کنند.
نکات اختصاصی ونیر
- ضخامت کم یعنی رنگ سمان مستقیم روی رنگ نهایی اثر دارد. try-in را جدی بگیرید.
- ونیر را با دو انگشت جابه‌جا نکنید. یک فشار ملایم کافی است.
- اگر چند ونیر هم‌زمان می‌نشینند، یکی‌یکی بچسبانید یا دو تا دو تا، چون زمان کار محدود است.
- ونیر روی دندان رنگ‌گرفته یا با ساب‌استراکچر تیره، سمان کم‌ضخامت‌تر و اپک‌تر می‌خواهد.
نکات اختصاصی انله
- مارژین ژنژیوال عمیق (زیر لثه) را حتماً با رابردم یا رتراکتور کنترل کنید. اگر کنترل ممکن نیست، DME (Deep Margin Elevation) با کامپوزیت قبل از قالب‌گیری گزینه است.
- پلیمریزاسیون زیر سرامیک ضخیم ناقص می‌شود. از سمان دوال‌کیور استفاده کنید و زمان نوردهی را 2 تا 3 برابر طولانی‌تر یا با پروتکل سازنده تنظیم کنید.
- بعد از چسباندن، تماس‌های اکلوزال را دوباره بررسی کنید، چون ضخامت سمان تماس را بالا می‌برد.
- حساسیت بعد از کار معمولاً به باند عاجی ضعیف یا ریزنشت برمی‌گردد، نه به خود سمان.
ایمنی در کار با اسید هیدروفلوریک
HF حتی در غلظت 5 تا 10٪ می‌تواند بافت نرم را بسوزاند و اثر آن ممکن است با تأخیر ظاهر شود.
دستکش، عینک و ماسک بپوشید. اچ را فقط روی سطح داخلی رستوریشن و خارج از دهان انجام دهید، یعنی روی میز کار. در تماس با پوست یا مخاط، فوراً با آب فراوان بشویید و درمان را پیگیری کنید.
در بیشتر کلینیک‌ها اچ سرامیک را خارج از دهان انجام می‌دهند و HF داخل دهان استفاده نمی‌شود.
هفت اشتباهی که کار را خراب می‌کند
- اچ HF روی زیرکونیا. فایده ندارد و فقط زمان تلف می‌کند.
- سیلان بدون خشک کردن کافی یا با مایع قدیمی و تاریخ‌گذشته.
- استفاده از سمان مخصوص ونیر برای انله‌ی ضخیم و تکیه فقط بر نور.
- try-in با خود سمان و بعد استفاده از همان سرنگ.
- حذف اضافات بعد از کیور کامل.
- نبود ژل گلیسیرین روی مارژین‌ها.
- ایزولاسیون ناقص و آلودگی با بزاق در لحظه‌ی آخر.
کدام سمان برای ونیر؟
اگر هدف شما سمان کردن ونیر با رنگ‌پایداری بالاست، سمان رزینی چویس 2 بیسکو گزینه‌ای است.
بیسکو آن را سمان لایت‌کیور با پرکننده‌ی بالا و مخصوص ونیرهای پرسلنی و کامپوزیتی معرفی می‌کند. ویژگی‌هایی که سازنده می‌گوید:
- رنگ‌پایداری بالا (Delta E زیر 1.2)
- ضخامت فیلم پایین برای نشستن کامل ونیر
- طیف رنگ‌های VITA و کرومatic
- try-in paste هم‌رنگ برای تأیید رنگ قبل از چسباندن
نکته‌ی صادقانه: چون این سمان فقط لایت‌کیور است، برای ونیرهای نازک و روشن مناسب‌ترین انتخاب است. برای انله‌ی ضخیم یا رستوریشن‌هایی که نور از آن‌ها به‌خوبی عبور نمی‌کند، سمان دوال‌کیور را انتخاب کنید.
پرسش‌های رایج
آیا می‌توان ونیر را با سمان دوال‌کیور چسباند؟
بله، ولی بعضی دوال‌کیورها در طول زمان کمی شیفت رنگ می‌دهند. برای ونیر نازک و روشن، سمان لایت‌کیور رنگ‌پایدار معمولاً ترجیح داده می‌شود.
بعد از سمان کردن، بیمار چه مدت نباید غذا بخورد؟
اگر کیور کامل شده، محدودیت فوری لازم نیست. با این حال معمولاً توصیه می‌شود در ساعات اول از غذای سخت و چسبنده پرهیز شود. برای سمان دوال‌کیور، دستور سازنده را مبنا قرار دهید.
سمان رزینی و گلاس‌آینومر چه فرقی دارند؟
سمان رزینی باند چسبنده‌ی قوی‌تر، زیبایی بهتر و مقاومت بالاتر در برابر انحلال دارد، و برای رستوریشن‌های بدون فلز انتخاب مناسب‌تری است. گلاس‌آینومر ساده‌تر و کم‌حساس‌تر است ولی برای ونیر و انله‌ی سرامیکی رایج نیست.
اگر ونیر بعد از چسباندن جدا شد، چه کار کنم؟
سطح داخلی را دوباره تمیز کنید، سمان قدیمی را بردارید، سندبلاست و سیلان را تکرار کنید و با همان پروتکل بچسبانید. علت را هم پیدا کنید: معمولاً آلودگی یا اچ ناقص است.
