سلام به سامی دنتال، فروشگاه عرضه تجهیزات دندانپزشکی خوش آمدید.
در این مقاله سه خانوادهی اصلی، یعنی سیلر رزین اپوکسی، سیلر کلسیم سیلیکات (بایوسرامیک) و سیلر زینک اکساید اوژنول، را با همان پرسشهایی مقایسه میکنیم که دندانپزشکان هنگام انتخاب سیلر با آنها مواجه میشوند:
کدام بهتر آببندی میکند؟ کدام زیستسازگارتر است؟ با کدام تکنیک پرکردن هماهنگ است؟ و در چه شرایطی نباید از آن استفاده کرد؟
سیلر اندو چیست و چه فضاهایی را میبندد؟
گوتا پرکا به عاج نمیچسبد و کانال ریشه هم استوانهی صاف نیست.
ایسموس، کانالهای جانبی و بینظمیهای دیواره فقط با مادهای پر میشوند که پیش از گیرش جریان داشته باشد. سیلر اندو همین کار را انجام میدهد و همزمان جایگیری گوتا پرکا را روان میکند.
ویژگیهای یک سیلر ایدهآل
یک سیلر ایدهآل باید این ویژگیها را داشته باشد:
- آببندی خوب و چسبندگی به دیوارهی عاجی
- ثبات ابعادی (انقباض یا حلالیت کم)
- ورکینگ تایم کافی و ستینگ تایم قابل پیشبینی
- رادیواپسیته مناسب (حداقل ۳ میلیمتر آلومینیوم طبق استاندارد ISO 6876)
- زیستسازگاری با بافت پریاپیکال
هیچ سیلری همهی این موارد را کامل ندارد. تفاوت سه خانوادهی اصلی نیز از همینجا شروع میشود.
انواع سیلر اندو در یک نگاه
تفاوت اصلی این سه خانواده، در مکانیسم گیرش آنهاست.
زینک اکساید اوژنول با واکنش شلاته سفت میشود، رزین اپوکسی با پلیمریزاسیون افزایشی و کلسیم سیلیکات با هیدراتاسیون.
| خانواده | نمونهی رایج | مکانیسم گیرش | ویژگی شاخص |
|---|---|---|---|
| رزین اپوکسی | AH Plus، AH26، AD Seal | پلیمریزاسیون (دو جزئی) | حلالیت کم، ثبات ابعادی، سابقهی بالینی طولانی |
| کلسیم سیلیکات | EndoSequence/TotalFill BC Sealer، BioRoot RCS، Bio-C Sealer | هیدراتاسیون (نیازمند رطوبت) | PH قلیایی، زیستفعالی، پیشمخلوط |
| زینک اکساید اوژنول | Pulp Canal Sealer، سیلر گراسمن | واکنش شلاته | ضدباکتری، قابل جذب، ارزان |
کدام سیلر اندو برای کدام شرایط مناسب است؟
سیلر برتر مطلق وجود ندارد؛ انتخاب به تکنیک پرکردن، شرایط کانال و هدف درمان بستگی دارد.
| شرایط | گزینهی مناسب | دلیل |
|---|---|---|
| نکروز، درمان یکجلسهای، کندانساسیون جانبی | رزین اپوکسی | آببندی و ثبات ابعادی اثباتشده |
| تکنیک تککن و هیدرولیک | کلسیم سیلیکات | طراحی شده برای همین تکنیک |
| اپکس باز، پرفوراسیون، ریزورپشن | کلسیم سیلیکات | زیستفعالی و PH قلیایی |
| دندان با ترک یا درگیری پریودنتال | رزین اپوکسی | توصیهی مرورهای روایتی |
| قرار است پست فایبر با سمان رزینی بچسبد | رزین اپوکسی یا کلسیم سیلیکات (بسته به برند) | پرهیز از اوژنول |
| محدودیت هزینه، دندان بدون نیاز به پست | ZOE (نوع بدون فرمالدهید) | ارزان، قابل جذب |
بررسی تخصصی سیلرهای رزین اپوکسی
ترکیب و تفاوت AH26 با AH Plus
سیلر رزین اپوکسی بر پایهی رزین اپوکسی بیسفنول A و هاردنر آمینی ساخته میشود. AH Plu
نسخهی اصلاحشدهی AH26 است.
AH Plus از دو خمیره تشکیل شده که اختلاط یکنواختتری میدهد و به گفتهی سازنده تقریباً ۸ ساعت زمان گیرش دارد.
سیلر قدیمیتر AH26 پس از گیرش فرمالدهید آزاد میکرد. در مقایسهی مستقل، مقدار آزادسازی AH26 حدود ۱۳۴۷ ppm بود و AH Plus حدود ۳٫۹ ppm. به همین دلیل امروز مبنای مقایسه در مقالات AH Plus است.
چرا AH Plus هنوز معیار مقایسه است؟
آببندی
در چند مطالعهی آزمایشگاهی، AH Plus نشت کمتری از MTA Fillapex و سیلرهای زینک اکساید اوژنول داشت. نشت سیلرهای رزینی اپوکسی بهطور کلی کمتر از سیلرهای اوژنولی گزارش شده است.
چسبندگی
حلقهی اپوکسی میتواند با عاج پیوند شیمیایی بسازد.
ثبات ابعادی
حلالیت پایین و رادیواپسیته خوب دارد.
محدودیتهای رزین اپوکسی
سمیت در حالت تازه
در آزمایشهای سلولی، AH Plus تا یک هفته اثر سیتوتوکسیک دارد و پس از دو هفته غیرسمی میشود. مشکل اصلی زمانی است که سیلر تازه از اپکس خارج شود.
زیستسازگاری کمتر از کلسیم سیلیکات
در یک مطالعه روی سلولهای بنیادی لیگامان پریودنتال، سیلرهای کلسیم سیلیکات تکثیر سلولی بهتر و سمیت کمتری نسبت به AH Plus نشان دادند.
بدون زیستفعالی
رزین اپوکسی تشکیل بافت سخت را تحریک نمیکند.
بررسی تخصصی سیلر کلسیم سیلیکات (بایوسرامیک)
چه چیزی در سرنگ است؟
سیلر کلسیم سیلیکات ترکیبی از سیلیکاتهای کلسیم، کلسیم فسفات، هیدروکسید کلسیم و اکسید زیرکونیوم است.
نوع پیشمخلوط، مثل EndoSequence BC Sealer، با سرنگ عرضه میشود و نیازی به اختلاط ندارد. نوع پودر و مایع، مثل BioRoot RCS، هم وجود دارد.
واژهی «سیلر بیوسرامیک» در بازار شامل چند فرمول متفاوت است؛ بنابراین نتیجهی مطالعه روی یک برند را نمیشود خودکار به برند دیگر تعمیم داد.
گیرش بایوسرامیک؛ چرا رطوبت مهم است؟
این سیلرها برای سفت شدن به آب نیاز دارند و رطوبت درون توبولهای عاجی را مصرف میکنند.
طبق دستور کارخانهی BC Sealer، زمان گیرش حدود ۴ ساعت است و در کانال بسیار خشک ممکن است از ۱۰ ساعت بیشتر شود.
ورکینگ تایم نیز بین برندها فرق دارد: دستور یک برند بیش از ۳۰ دقیقه و دستور برند دیگر با همان شیمی بیش از ۴ ساعت ذکر میکند. برای همین باید دستور همان محصول را خواند.
برای خشک کردن نیز باید به دستور کارخانه توجه کرد: کانال را با پیپرپوینت خشک کنید، ولی بیشازحد خشک نکنید.
مزایای کلسیم سیلیکات
- PH قلیایی (حدود ۱۲ و بالاتر) در طول گیرش، که اثر ضدباکتری دارد.
- انقباض ندارد و انبساط جزئی دارد.
- تشکیل ساختار شبیه هیدروکسیآپاتیت و زیستسازگاری بالا.
- در تکنیک تککن (Single Cone) و کندانساسیون هیدرولیک عملکرد خوبی دارد.
محدودیتها و نکات احتیاطی بایوسرامیک
حلالیت
در چند مطالعهی آزمایشگاهی، حلالیت سیلرهای کلسیم سیلیکات از حد ۳ درصد ISO بیشتر بود. اهمیت بالینی این عدد هنوز محل بحث است.
حرارت
حرارت ۱۰۰ درجهی سانتیگراد گیرش و جریان همهی سیلرهای آزمایششده را کوتاه کرد. برای دو سیلر پیشمخلوط، خواص فیزیکی بعد از حرارت از حد ISO خارج شد.
مطالعهی دیگری با ۹۷ درجه بهمدت ۳۰ ثانیه چنین افتی گزارش نکرد. اگر قرار است با کندانساسیون عمودی گرم کار کنید، دستور همان برند را ملاک قرار دهید.
خروج از اپکس
دستور کارخانهی چند برند دربارهی پرشدگی بیشازحد هشدار میدهد. سیلر بایوسرامیک بعد از گیرش بهسرعت جذب نمیشود.
درمان مجدد
در یک مطالعهی آزمایشگاهی روی پرمولرهای پایین، AH Plus Bioceramic و Ceraseal با فایلهای ریپرو و XP-endo Finisher قابل خارجسازی بودند، اما رسوب معدنی داخل توبولها دیده شد.
بنابراین خارجسازی ممکن است، ولی سادهتر از آنچه تبلیغات میگویند نیست.
بررسی تخصصی زینک اکساید اوژنول
سیلر زینک اکساید اوژنول (ZOE) از پودر اکسید روی (همراه ریزین) و مایع اوژنول تشکیل میشود.
سیلر گراسمن و Pulp Canal Sealer نمونههای شناختهشدهاند. اثر ضدمیکروبی و ورکینگ تایم قابلقبول دارد، هزینهاش پایین است و اگر از اپکس خارج شود جذب میشود.
با این حال، محدودیتهای آن در انتخاب بالینی اهمیت زیادی دارند.
محدودیتهای ZOE
اوژنول و پست فایبر
اوژنول پلیمریزاسیون سمانهای رزینی را مختل میکند. اگر قرار است پست فایبر با سمان رزینی بچسبد، مادهی اوژنولی باقیمانده روی دیوارهها میتواند چسبندگی را کاهش دهد و خطر شل شدن پست را بالا ببرد.
آببندی ضعیفتر
حلالیت زیاد، استحکام کم و میکرولیکیج بیشتر نسبت به رزین اپوکسی دارد.
درد زودرس
در یک کارآزمایی تصادفی با ۱۳۵ بیمار، سیلر ZOE در ساعتهای ۶ تا ۱۲ بعد از درمان بیشترین درد را داشت.
انواع حاوی فرمالدهید
سیلرهایی مثل اندومتازون بعد از گیرش فرمالدهید آزاد میکنند و در سنجشهای سلولی بسیار سیتوتوکسیک ارزیابی شدهاند. امروز جایگزینهای ایمنتر وجود دارد.
تغییر رنگ
در بعضی ساختارهای دندانی لکه ایجاد میکند.
سیلر و تکنیک پرکردن؛ جفت درست را انتخاب کنید
انتخاب سیلر باید با تکنیک پرکردن کانال هماهنگ باشد.
کندانساسیون جانبی
با هر سه خانواده قابل انجام است.
تککن و هیدرولیک
سیلر کلسیم سیلیکات برای همین رویکرد توسعه یافته و سازندهها این تکنیک را در دستور استفاده تأیید میکنند.
کندانساسیون عمودی گرم
از دیرباز با رزین اپوکسی انجام میشود. برای سیلر پیشمخلوط کلسیم سیلیکات، پیش از استفاده از حرارت دستور برند را بخوانید، چون دادهها متفاوت است.
مقایسه عملکرد سه خانواده سیلر
| معیار | رزین اپوکسی (AH Plus) | کلسیم سیلیکات | زینک اکساید اوژنول |
|---|---|---|---|
| آببندی | خوب؛ نشت کمتر از ZOE و برخی سیلرهای MTA در مطالعات آزمایشگاهی | خوب؛ در برخی مطالعات مشابه یا بهتر از AH Plus | معمولاً میکرولیکیج بیشتر |
| حلالیت | کم | در چند مطالعه بالاتر از ۳٪ (حد ISO) | نسبتاً زیاد |
| زیستسازگاری | خوب پس از گیرش؛ در حالت تازه سیتوتوکسیک | بهتر در سنجشهای سلولی | ضعیفتر؛ انواع حاوی فرمالدهید بسیار سیتوتوکسیک |
| ضدباکتری | محدود | قلیایی (PH حدود ۱۲) در طول گیرش | خوب |
| رطوبت موردنیاز | ندارد | دارد؛ کانال بیشازحد خشک گیرش را طولانی میکند | ندارد |
| خروج از اپکس | سمیت در حالت تازه | جذب کند؛ هشدار سازنده دربارهی پرشدگی | جذب میشود |
| درمان مجدد | مرجع مقایسه در مطالعات خارجسازی | با ابزار مناسب ممکن است؛ رسوب معدنی در توبولها دیده میشود | با ابزار و حلالهای معمول قابل انجام |
| سازگاری با پست فایبر | مشکلی ندارد | بسته به برند | اوژنول با پلیمریزاسیون سمان رزینی تداخل دارد |
| تکنیک پرکردن | کندانساسیون جانبی و عمودی گرم | تککن و هیدرولیک؛ حرارت بسته به برند | معمولاً کندانساسیون جانبی |
شواهد بالینی درباره عملکرد سیلرها
آببندی
نتایج آزمایشگاهی یکدست نیست.
بعضی مطالعات نشت کمتری برای AH Plus نسبت به MTA Fillapex و ZOE گزارش کردند. مطالعاتی هم Bio-C Sealer را در نفوذ رنگ برتر دیدند.
مرور دیگری نتیجه گرفت که تفاوت آماری معناداری بین AH Plus و سیلرهای بایوسرامیک در آببندی اپیکال وجود ندارد. ZOE در این مقایسه معمولاً عقب است.
بنابراین، بر اساس شواهد موجود نمیتوان گفت یک خانواده در همه شرایط از نظر آببندی برتر است؛ رزین اپوکسی و کلسیم سیلیکات هر دو میتوانند آببندی مطلوبی ایجاد کنند.
درد بعد از درمان
یک مرور چتری (umbrella review) روی هفت مرور سیستماتیک (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴) نشان داد بایوسرامیک فقط کاهش ناچیز و بیاهمیت بالینی در درد زودرس نسبت به رزین ایجاد میکند و میزان تسکیندهنده و فلرآپ مشابه است.
بنابراین برای کاستن از درد به تنهایی، تغییر سیلر معجزه نمیکند. کنترل عفونت و پرهیز از پرشدگی بیشازحد مهمترند.
بهبود پریاپیکال
در دادههای گذشتهنگر با پیگیری حدود ۱۲ ماه، موفقیت سیلرهای بایوسرامیک ۱۰۰٪ و رزین ۹۳٫۸٪ گزارش شده است. این تفاوت با پیگیری کوتاه و طراحی غیرتصادفی قطعی نیست.
دادههای بالینی BioRoot RCS در پیگیری یکساله بهبود کامل یا نسبی را حدود ۹۰٪ نشان داده است.
انتخاب سیلر بر اساس شرایط بالینی
بر اساس یک مرور روایتی، سیلر رزینی برای درمان یکجلسهای دندانهای نکروتیک، دندانهای با درگیری پریودنتال و دندانهای ترکخورده مناسبتر است.
سیلر کلسیم سیلیکات برای اپکس باز، ریزورپشن داخلی همراه با پرفوراسیون و ناهنجاریهای ایاتروژنیک پیشنهاد شده است.
در انتخاب نهایی، علاوه بر شرایط بالینی، تکنیک پرکردن و برنامهی احتمالی برای پست فایبر نیز باید در نظر گرفته شود.
امروزه سیلرهای اندو در فرمولاسیونهای مختلف تولید میشوند و انتخاب میان آنها به ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی ماده بستگی دارد. برای مشاهده و بررسی محصولات موجود، میتوانید به صفحه خرید سیلر دندانپزشکی در سامی دنتال مراجعه کنید.
پنج اشتباه رایج هنگام استفاده از سیلر اندو
- خشککردن بیشازحد کانال هنگام استفاده از سیلر کلسیم سیلیکات که برای گیرش به رطوبت عاج نیاز دارد.
- راندن سیلر به بافت پریاپیکال. این سیلرها بعد از گیرش سریع جذب نمیشوند و رزین تازه سیتوتوکسیک است.
- استفاده از سیلر اوژنولی در دندانی که قرار است پست فایبر با سمان رزینی بچسبد.
- اعمال حرارت بدون مراجعه به دستور برند روی سیلرهای پیشمخلوط.
- یکسانفرضکردن همهی «بایوسرامیکها». فرمول و رفتار برندها با هم فرق دارد و هر برند دستور خودش را دارد.
درنهایت؛ کدام سیلر برای چه شرایطی؟
- رزین اپوکسی (AH Plus): گزینهی مطمئن و پرسابقه وقتی آببندی و ثبات ابعادی در اولویت است، مثل درمانهای روتین یکجلسهای، دندانهای ترکخورده و کندانساسیون گرم.
- کلسیم سیلیکات: برای تککن، اپکس باز، پرفوراسیون و ریزورپشن مناسبتر است، بهشرط انتخاب برند معتبر، رعایت رطوبت کانال، پرهیز از خروج سیلر و پیروی از دستور همان برند.
- سازگاری با پست فایبر: اگر قرار است پست فایبر با سمان رزینی بچسبد، سازگاری سیلر کلسیم سیلیکات با سمان بسته به برند متفاوت است؛ پیش از انتخاب، دستور و دادههای همان محصول را بررسی کنید.
- زینک اکساید اوژنول: گزینهی مقرونبهصرفهی مشروط، بدون فرمالدهید و بدون برنامهی پست رزینی.
