اسید اچ دندانپزشکی چیست؟
- نویسنده: سامان فومن
- بدون دیدگاه
سلام! به وبسایت تجهیزات دندانپزشکی سامی دنتال خوش آمدید.
اسید اچ یا ژل اچینگ (Etching Gel) یکی از مواد ضروری در دندانپزشکی ترمیمی و زیبایی است که برای آماده سازی سطح دندان پیش از چسباندن مواد ترمیمی استفاده میشود.
این ماده معمولاً شامل اسید فسفریک با غلظت ۳۰ تا ۴۰ درصد است که به صورت ژل آبی رنگ عرضه میشود.
✅ کاربرد اسید اچ در دندانپزشکی
زمانی که اسید اچ روی سطح مینا یا عاج دندان قرار میگیرد، بافت صیقلی آن را کمی حل کرده و سطحی میکروسکوپی و زبر ایجاد میکند.
این زبری باعث افزایش چسبندگی بین سطح دندان و موادی مانند باندینگ، کامپوزیت، یا لمینت میشود.
⏱ زمان استفاده
مدت زمان تماس ژل با دندان به نوع بافت بستگی دارد:
- مینا: ۱۵ تا ۲۰ ثانیه
- عاج: معمولاً ۱۰ تا ۱۵ ثانیه
پس از آن، اسید اچ باید با آب شسته شود و سطح دندان به آرامی خشک گردد تا آماده باندینگ باشد.
🛡 نکات ایمنی و انتخاب محصول
در حین استفاده از اسید اچ باید از تماس آن با لثه ها یا بافتهای نرم جلوگیری شود، چون میتواند باعث تحریک یا سوختگی شود.
استفاده از محصولات باکیفیت و دارای تأییدیه های استاندارد، نقش مهمی در موفقیت درمان و رضایت بیمار دارد.
برای دندانپزشک ها :
یکی از مهمترین مراحل در موفقیت ترمیم های رزینی ، ایجاد اتصال پایدار بین ماده ترمیمی و ساختار دندان است.
تکنیک اچینگ (etching) که از دهه ۱۹۵۰ میلادی وارد دندانپزشکی شد، این امکان را فراهم کرد که اتصال میکرومکانیکی مؤثری بین رزین و دندان ایجاد شود.
در این میان، اسید اچ (Etching Gel) یا بهطور دقیقتر، ژل اسید فسفریک نقش کلیدی دارد.
ترکیب شیمیایی و ویژگیهای فیزیکی
اسید اچ معمولاً از فسفریک اسید (Phosphoric Acid) با غلظتی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد تهیه میشود.
این اسید به شکل ژل غلیظ فرموله میشود تا کنترل پذیری آن هنگام استفاده روی سطوح دندان افزایش یابد و از جاری شدن به بافتهای نرم جلوگیری شود.
افزودن رنگهای خوراکی (معمولاً آبی یا سبز) نیز به وضوح بیشتر در حین کار کمک میکند.
عملکرد اسید اچ بر روی مینا و عاج
- اچینگ مینا
- اچینگ عاج
اچینگ مینا:
مینا دارای ساختاری متراکم و کریستالی از هیدروکسی آپاتیت است. زمانی که اسید فسفریک روی مینا اعمال میشود، کریستال های سطحی حل میشوند و ساختار ناهموار و میکروپوروسی ایجاد میکنند.
این فرآیند retentive pattern ایجاد کرده و باعث افزایش سطح مؤثر برای نفوذ رزینهای باندینگ میشود.
اچینگ عاج:
بر خلاف مینا، عاج دندان دارای محتوای آلی بالاتر (مخصوصاً کلاژن) و لولههای عاجی است.
اسید اچ روی عاج باعث حذف لایه اسمیر و باز شدن دهانه توبولها میشود.
با این حال، اچینگ بیش از حد میتواند منجر به collagen collapse شده و نفوذ باندینگ را کاهش دهد، لذا زمان و نحوه شست و شو و خشک کردن در این مرحله بسیار حساس است.
انواع تکنیک های اچینگ
در ادامه 4 تکنیک اصلی اچینگ را ذکر کرده ایم.
۱. Total-Etch (Etch-and-Rinse):
در این روش، هم مینا و هم عاج با اسید اچ به مدت مشخص (۱۵ ثانیه برای مینا، ۱۰–۱۵ ثانیه برای عاج) اچ شده و سپس کاملاً شسته و خشک میشود.
این تکنیک برای باندینگهای نسل چهارم و پنجم رایج است و نیاز به مهارت بالا در کنترل رطوبت دارد.
۲. Selective Etch:
در این روش فقط مینا اچ میشود. برای ترمیمهای کامپوزیتی در ناحیه مینایی خالص یا برای کاهش حساسیت های پس از درمان در ناحیه عاجی، این روش توصیه میشود.
۳. Self-Etch:
در این سیستمها از مواد باندینگ حاوی اسیدهای ملایم استفاده میشود که نیاز به اچینگ جداگانه را حذف میکنند.
با این حال، اثربخشی آنها در اچ کردن مینا معمولاً پایینتر از اسید فسفریک مستقل است، لذا ترکیب آن با اچ موضعی روی مینا (Selective Etch) معمول است.
مراحل بالینی استفاده از اسید اچ
- ایزولاسیون کامل ناحیه با رابردم یا رول پنبه
- اعمال اسید اچ روی ناحیه مورد نظر با سرنگ یا براش یکبار مصرف
- رعایت زمان مناسب:
- مینا: ۱۵–۲۰ ثانیه
- عاج: ۱۰–۱۵ ثانیه
- شستوشوی کامل با آب به مدت ۱۰–۱۵ ثانیه
- خشک کردن:
- مینا: کاملاً خشک
- عاج: مرطوب کنترلشده (damp dentin)
- استفاده از باندینگ مناسب طبق دستورالعمل کارخانه سازنده
نکات کلیدی در انتخاب و استفاده
- استفاده از اسید اچهایی با ویسکوزیته مناسب، قدرت کنترل و پخش یکنواخت را افزایش میدهد.
- دقت در زمان اچ کردن و عدم تجاوز از مدت توصیهشده از افت باندینگ جلوگیری میکند.
- پس از اچینگ عاج، از خشککردن بیش از حد پرهیز شود تا فیبرهای کلاژن دچار فروپاشی نشوند.
- هنگام اچ کردن ترمیمهای سرامیکی (قبل از سیلان)، استفاده از هیدروفلوئوریک اسید (HF) با احتیاط کامل و تحت شرایط خاص انجام میشود — این ماده با اسید فسفریک تفاوت دارد و بسیار خطرناک تر است.
جمع بندی
اسید اچ دندانپزشکی، یکی از پایههای اساسی در موفقیت ترمیم های چسبنده است.
شناخت کامل از تأثیر آن بر مینا و عاج، انتخاب تکنیک مناسب (Total-Etch، Self-Etch یا Selective Etch) و رعایت دقیق دستورالعملها، تضمینکننده اتصال پایدار و طول عمر بالای ترمیمهای زیبایی و ترمیمی خواهد بود.
