آیا آمالگام سرطان زاست؟
- نویسنده: سامان فومن
- بدون دیدگاه
آمالگام دندانپزشکی یکی از قدیمیترین و پرکاربردترین مواد ترمیمی در دندانپزشکی است که بیش از ۱۵۰ سال در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته است.
با این حال، در سالهای اخیر نگرانیهایی درباره ارتباط آمالگام با سرطان و سایر بیماریهای سیستمیک مطرح شده که باعث ایجاد پرسشها و حتی ترسهایی در میان بیماران شده است.
اما آیا این نگرانیها پایه علمی دارند؟ آیا آمالگام واقعاً سرطانزاست یا این موضوع بیشتر یک شایعه است.
در این مقاله بهصورت علمی، تخصصی و بی طرفانه به بررسی این موضوع میپردازیم.
آمالگام دندانپزشکی چیست؟
آمالگام دندانپزشکی یک آلیاژ فلزی است که از ترکیب عناصر زیر ساخته میشود:
- جیوه (حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد)
- نقره
- قلع
- مس
- مقادیر بسیار کم روی (در برخی فرمولها)
جیوه نقش اصلی را در اتصال و شکلپذیری این ماده ایفا میکند و باعث دوام بالای آن میشود. به همین دلیل، آمالگام سالها بهعنوان یکی از مقاومترین مواد ترمیمی دندان شناخته شده است.
چرا جیوه در آمالگام باعث نگرانی شده است؟
جیوه بهعنوان یک عنصر شیمیایی، در دوزهای بالا میتواند سمی باشد و بر سیستم عصبی، کلیه ها و برخی اندام های بدن اثر منفی بگذارد.
همین موضوع باعث شده این سؤال مطرح شود که:
آیا جیوه موجود در آمالگام میتواند باعث سرطان شود؟
برای پاسخ دقیق، باید تفاوت بین جیوه آزاد و جیوه پایدارشده در آمالگام را بدانیم.
آیا جیوه آمالگام وارد بدن میشود؟
مطالعات نشان دادهاند که مقدار بسیار ناچیزی بخار جیوه ممکن است در اثر جویدن، ساییدن یا مصرف نوشیدنیهای داغ آزاد شود.
اما نکته مهم این است که:
- میزان این بخار بسیار کمتر از حد مجاز تعیینشده توسط سازمانهای بینالمللی است.
- بدن انسان توانایی دفع این مقادیر بسیار کم را دارد.
- میزان جیوه دریافتی از آمالگام، معمولاً کمتر از جیوهای است که از طریق برخی مواد غذایی (مثل ماهی) وارد بدن میشود.
آیا آمالگام سرطانزاست؟ (بررسی علمی)
نظر سازمانهای معتبر جهانی
سازمانهای معتبر علمی و پزشکی بارها این موضوع را بررسی کردهاند، از جمله:
- سازمان جهانی بهداشت (WHO)
- انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA)
- سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)
- کمیسیون علمی اتحادیه اروپا
🔬 نتیجه تمامی این نهادها یکسان است:
هیچ شواهد علمی معتبری مبنی بر سرطانزا بودن آمالگام دندانپزشکی وجود ندارد.
مطالعات گسترده اپیدمیولوژیک که روی میلیونها نفر در بازههای زمانی طولانی انجام شدهاند، هیچ ارتباط مستقیمی بین آمالگام و افزایش ریسک سرطان نشان ندادهاند.
آمالگام و بیماریهای سیستمیک؛ شایعه یا واقعیت؟
علاوه بر سرطان، برخی ادعاها آمالگام را با بیماریهایی مثل:
- اماس (MS)
- آلزایمر
- بیماریهای خودایمنی
- اختلالات هورمونی
مرتبط میدانند.
اما واقعیت این است که هیچ رابطه علت و معلولی اثباتشدهای بین آمالگام و این بیماریها وجود ندارد و بسیاری از این ادعاها بر اساس مطالعات ناقص یا غیرعلمی مطرح شدهاند.
چه افرادی بهتر است آمالگام استفاده نکنند؟
اگرچه آمالگام برای عموم مردم ایمن در نظر گرفته میشود، اما در برخی موارد خاص احتیاط توصیه میشود:
- زنان باردار
- مادران شیرده
- کودکان زیر ۶ سال
- افراد با حساسیت یا آلرژی نادر به فلزات خاص
- بیماران با نارسایی شدید کلیوی
در این موارد معمولاً دندانپزشکان از مواد جایگزین مانند کامپوزیتهای همرنگ دندان استفاده میکنند.
مقایسه آمالگام با مواد جایگزین
| ویژگی | آمالگام | کامپوزیت |
|---|---|---|
| دوام | بسیار بالا | متوسط |
| زیبایی | پایین | بسیار بالا |
| هزینه | کمتر | بیشتر |
| حساسیت به رطوبت | کم | بالا |
| نگرانیهای زیستی | بحثبرانگیز | کمتر |
آیا برداشتن آمالگامهای قدیمی توصیه میشود؟
❌ اگر آمالگام سالم، بدون نشتی و شکستگی باشد، برداشتن آن توصیه نمیشود.
زیرا فرآیند خارج کردن آمالگام ممکن است باعث آزاد شدن مقدار بیشتری جیوه نسبت به زمانی شود که ترمیم دستنخورده باقی مانده است.
جمعبندی: آیا آمالگام سرطانزاست یا نه؟
✔ بر اساس شواهد علمی موجود:
آمالگام دندانپزشکی سرطانزا نیست.
✔ استفاده از آن برای اکثر افراد ایمن است.
✔ نگرانیهای مطرحشده بیشتر ناشی از اطلاعات نادرست یا غیرعلمی هستند.
✔ انتخاب ماده ترمیمی باید بر اساس شرایط بالینی و نظر دندانپزشک انجام شود.
